Walki, jakie prowadzili w synowie Władysława II, nie były dobrą wróżbą dla tendencji zjednoczeniowych. Możni, którym przestał już odpowiadać kryzys jednolitej władzy, coraz wyraźniej poczęli wspierać działania Przemyśla Ottokara I.

Rządy znanego wszystkim Karola Wielkiego znane są ze współpracy z duchowieństwem. Szczególnie owocna była współpraca z Alkuinem, któremu powierzył kierownictwo nad sprowadzonymi do Akwizgranu wybitnymi uczonymi. Wśród nich zna­leźli się gramatyk Piotr z Pizy, historyk Longobardów Paweł Diakon i najwybitniejszy podówczas poeta łaciński Teodulf Wizygot.

Rządy Karola Wielkiego upływały mu na ustawicznych podróżach od jednego do drugiego krańca rozległego królestwa, w trakcie których rozwijał żywą działalność kodyfikacyjną. Wydal wiele rozporządzeń, tak zwanych kapi­tularzy, regulujących sprawy społeczne, religijne, gospodarcze i politycz­ne swego władztwa.

Na drugą połowę V w. przypada definitywny rozpad dawnej jedności Imperium Rzymskiego. Ocalała jego część wschodnia stosunkowo szybko uporała się ze skutkami najazdów barbarzyńskich, przejmując na siebie ro­lę spadkobiercy tradycji Imperium i kultury antyku. Tymczasem na rzym­skim Zachodzie plemiona germańskie zaczęły tworzyć swoje królestwa.

Zniszczenie polityczne Rzymu postępowała od początku lat trzydziestych stulecia. W 330 r. Konstantyn Wielki ustanowił bowiem w kolonii greckiej Byzantion drugą, równorzędną wobec Rzymu stolicę stolicą Imperium. Z czasem środek ciężkości państwa przesunął się na wschód.